Kısa Cevap
ISO 9001 iç tetkiki; kalite yönetim sisteminin standardın 4–10. maddelerine ve kuruluşun kendi kurallarına uygun işleyip işlemediğini, sahadan toplanan kanıtlarla sınar. En verimli yöntem, sahada bir siparişi ya da ürünü seçip onu teklif aşamasından teslimata, oradan müşteri geri bildirimine kadar izlemek ve her adımda ilgili maddenin sorusunu sormaktır.
ISO 9001 iç tetkik soru listesi, kalite yönetim sisteminizi belgelendirme denetiminden önce gerçek bir sınamadan geçirmenin en pratik aracıdır. Bu listedeki sorular, 16 Eylül 2026’da yayımlanan ISO 9001:2026 revizyonuna göre güncellendi: kalite kültürü ve etik davranış, risklerin ve fırsatların ayrı ele alınması, değişikliklerin yönetimi gibi yeni baskıyla güçlenen şartlar ilgili maddelerin içine yerleştirildi. Henüz ISO 9001:2015 belgesiyle çalışıyorsanız da liste işinize yarar; çünkü madde yapısı korundu ve yeni şartlar ayrı bir geçiş tablosunda da toplandı.
Her sorunun yanında “neye bakılacağı”, yani aranacak kanıt yazıyor. Sorular tek başına ezberlenecek bir form değil; tetkikçinin konuşmayı açması, kayda ve sahaya inmesi için bir başlangıç noktası. Yeni baskının getirdiklerini ayrıntılı okumak isterseniz ISO 9001:2026 ile gelen değişiklikler rehberimize göz atabilirsiniz.
ISO 9001 İç Tetkik Nedir, Neden Zorunludur?
İç tetkik, kuruluşun kendi kalite yönetim sistemini, kendi adına ya da kendi görevlendirdiği kişilerle denetlemesidir. Literatürde “birinci taraf denetim” diye de geçer. Belgelendirme kuruluşunun yaptığı denetim ise üçüncü taraf denetimdir. Detaylar için İÇ Tetkik Nedir? Nasıl ve Ne Sıklıkla Yapılır? makalemizi okumalısınız.
Peki neden şart? Çünkü ISO 9001’in 9.2 maddesi, kuruluşun planlı aralıklarla iç tetkik yapmasını açıkça ister. Tetkikin iki sorusu vardır: Sistem standardın ve kuruluşun kendi koyduğu kurallara uygun mu? Bu sistem etkin biçimde uygulanıp sürdürülüyor mu?
Bir örnekle düşünelim. Bir mobilya atölyesinin “gelen malzeme kontrol talimatı” olabilir. Talimatın var olması uygunluğu gösterir. Ama depoya inip son gelen sunta partisinin kontrol kaydına baktığınızda kayıt yoksa, sistem kâğıt üzerinde kalmış demektir. İç tetkik tam olarak bu farkı yakalar.
Tetkike Başlamadan Önce
İyi bir soru listesi, kötü planlanmış bir tetkiki kurtarmaz. Şu dört hazırlığı atlamayın:
- Riske göre program: Müşteri şikâyetinin yoğunlaştığı, yakın zamanda değişiklik yapılan ya da önceki tetkikte bulgu çıkan süreçler daha sık ve daha derin tetkik edilmelidir. 9.2 maddesi programın “süreçlerin önemi, değişiklikler ve önceki tetkik sonuçları” dikkate alınarak kurulmasını ister.
- Tarafsızlık: Tetkikçi kendi işini denetlememelidir. Satın alma sorumlusu satın alma sürecini değil, örneğin üretimi tetkik eder.
- Örnekleme: Her vardiyadan, her ürün grubundan ve her lokasyondan kayıt seçin. Yalnızca “gösterilen” dosyaya bakmayın, listeden rastgele seçin.
- Kanıtın dört kaynağı: Doküman, kayıt, gözlem ve görüşme. Bir bulgu, en az birine dayanmalıdır; tahmin ya da izlenim bulgu sayılmaz.
Tetkik tekniğinin temelini oluşturan yönetim sistemi tetkik kılavuzu ISO 19011’dir. Bu standardın güncel hâlini merak ediyorsanız ISO 19011:2026 tetkik kılavuzu yazımız konuyu açıklıyor. Standardın maddelerini önce bir kez okumak isterseniz ISO 9001’in madde yapısı sayfamız iyi bir başlangıçtır.
Madde 4: Kuruluşun Bağlamı
Bu madde “Kuruluş kendini ve çevresini tanıyor mu?” sorusunu sorar. Bağlam analizi sık sık bir kez hazırlanıp unutulan bir dokümandır. Tetkikte asıl bakılacak şey, analizin güncel olup olmadığı ve risklere aktarılıp aktarılmadığıdır.
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Kalite yönetim sistemini etkileyen iç ve dış hususlar belirlendi mi; en son ne zaman gözden geçirildi? | Bağlam analizi (SWOT, PESTEL vb.), revizyon tarihi, yönetimin gözden geçirmesi tutanağındaki değerlendirme |
| Son bir yılda pazarda, mevzuatta ya da şirket yapısında olan önemli bir değişiklik analize yansıdı mı? | Analizin revizyon geçmişi; yeni müşteri, yeni ürün, kur ya da hammadde değişimi gibi olayların karşılığı |
| İklim değişikliğinin kuruluş için ilgili bir husus olup olmadığı değerlendirildi mi? “İlgili değil” denildiyse gerekçesi yazılı mı? | Bağlam analizinde iklimle ilgili not (sıcaklık, kuraklık, sel, enerji maliyeti gibi etkiler) |
| Bağlam analizindeki her önemli husus, risk ve fırsat listesine aktarıldı mı? | Bağlam analizi ile risk ve fırsat tablosu arasındaki eşleşme |
| İlgili taraflar (müşteri, çalışan, tedarikçi, ortak, resmî kurum, komşu) ve her birinin KYS ile ilgili şartları belirlendi mi? | İlgili taraflar listesi; “beklenti / şart / nasıl karşılanıyor” sütunları |
| İlgili tarafların iklim değişikliğiyle bağlantılı beklentileri (müşterinin karbon ya da enerji talebi gibi) dikkate alındı mı? | Müşteri sözleşmeleri, tedarikçi şartnameleri, ihale dokümanları |
| Bir ilgili tarafın şartı değiştiğinde (yeni müşteri şartnamesi, yeni yönetmelik) bunu kim, nasıl fark ediyor? | Şart değişikliği örneği ve güncellenen doküman |
| KYS kapsamı ürün, hizmet ve lokasyon bazında açık mı; sertifikadaki kapsamla birebir örtüşüyor mu? | Kapsam beyanı, mevcut sertifika, saha ve şube listesi |
| Uygulanamaz kabul edilen bir şart var mı (çoğunlukla 8.3 tasarım)? Gerekçesi yazılı mı ve gerçekten doğru mu? | Kapsam dokümanındaki gerekçe; sahada müşteriye özel ürün geliştirilip geliştirilmediğinin teyidi |
| Süreçler; girdileri, çıktıları, sırası ve birbirleriyle etkileşimi gösterilerek belirlendi mi? | Süreç haritası, süreç kartları |
| Her sürecin sahibi, performans göstergesi, kaynakları ve riskleri tanımlı mı? | Süreç kartı, performans göstergesi listesi, gösterge sonuçları |
| Dış kaynaklı süreçler (fason üretim, dış kalibrasyon, dış muhasebe, kiralık nakliye) süreç haritasında görünüyor ve kontrol ediliyor mu? | Süreç haritası, dış tedarikçi listesi, fason kontrol kayıtları |
Madde 5: Liderlik
Liderlik maddesinin tetkiki, üst yönetimle yapılan bir görüşme olmadan tamamlanmaz. Kalite müdürünün “patron destekliyor” demesi kanıt değildir. ISO 9001:2026 ile bu bölüme kalite kültürü ve etik davranış vurgusu eklendi; bu yüzden sorular yalnızca dokümana değil, hatalara nasıl yaklaşıldığına da inmeli.
5.1 Liderlik ve Taahhüt, Kalite Kültürü ve Etik Davranış
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Üst yönetim, KYS’nin etkinliğinden hesap verebilir olduğunu somut olarak nasıl gösteriyor? | Yönetimin gözden geçirmesi kararları, onaylanan kaynak talepleri, üst yönetim görüşmesi |
| Kuruluşta kalite kültürünü ve etik davranışı desteklemek için hangi somut uygulamalar var? (2026) | Etik davranış kuralları, hata ve öneri bildirim kanalı, yönetim mesajları, ilgili eğitim kayıtları |
| Bir çalışan hata bildirdiğinde ne oluyor; kök neden mi aranıyor, kişi mi suçlanıyor? (2026) | Hata ve ramak kala bildirim kayıtları, bunlardan açılan DÖF’ler, çalışan görüşmeleri |
| Son bir yılda kaç hata ya da iyileştirme önerisi bildirildi? Hiç bildirim yoksa bunun nedeni sorgulandı mı? | Bildirim istatistikleri; bildirim sayısının sıfır olması bir uyarı işaretidir |
| KYS şartları iş süreçlerine entegre mi, yoksa “kalite biriminin işi” olarak ayrı mı yürüyor? | Satış, satın alma ve üretimin günlük kayıtlarında KYS formlarının gerçekten kullanılması |
| Üst yönetim süreç yaklaşımını ve risk temelli düşünmeyi nasıl teşvik ediyor? | Toplantı tutanakları, kararlarda risk değerlendirmesine yapılan atıflar |
| Gerekli kaynaklar sağlanıyor mu? Son reddedilen kaynak talebi ve gerekçesi nedir? | Bütçe, kaynak talep ve onay kayıtları |
5.1.2 Müşteri Odağı
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Müşteri şartları ile ürüne veya hizmete uygulanan yasal şartlar nasıl belirleniyor ve karşılanıyor? | Müşteri şartnameleri, yasal şartlar listesi, ürün mevzuatı takibi |
| Müşteri memnuniyetini etkileyebilecek riskler ve fırsatlar belirlendi mi? | Risk ve fırsat tablosunda müşteriyle ilgili satırlar |
| Zamanında teslim, şikâyet ve iade oranı gibi müşteri göstergelerini üst yönetim düzenli izliyor mu? | Gösterge raporları, yönetim toplantı tutanakları |
5.2 Kalite Politikası
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Kalite politikası kuruluşun amacı, bağlamı ve stratejik yönüyle uyumlu mu? (2026’da daha belirgin) | Politika metni ile iş planı, strateji dokümanı ya da büyüme hedefleri arasındaki uyum |
| Politika, kalite hedeflerinin belirlenmesine çerçeve sağlıyor mu? | Politikadaki taahhütlerin hedef listesinde karşılığı |
| Politika çalışanlara duyuruldu mu; çalışanlar kendi işindeki anlamını açıklayabiliyor mu? | Çalışan görüşmesi: “Bu politika sizin işinizde ne anlama geliyor?” |
| Politika ilgili taraflara uygun yollarla erişilebilir mi? | Web sitesi, panolar, tedarikçi bilgilendirmeleri |
5.3 Roller, Sorumluluklar ve Yetkiler
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| KYS ile ilgili roller, sorumluluklar ve yetkiler atandı ve duyuruldu mu? | Organizasyon şeması, görev tanımları, atama yazıları |
| KYS performansını ve iyileştirme fırsatlarını üst yönetime raporlamakla kim görevli? | Görev tanımı, raporlama kayıtları |
| Görev tanımları güncel mi? İşten ayrılan kişinin yetkileri (onay, imza, sistem erişimi) başkasına devredildi mi? | Personel değişiklikleri ile görev tanımı revizyonlarının karşılaştırması |
Madde 6: Planlama
ISO 9001:2026’da en görünür değişiklik bu bölümde. 2015 baskısında riskler ve fırsatlar 6.1 altında birlikte ele alınıyordu. Yeni baskıda belirleme (6.1.1), risklere yönelik faaliyetler (6.1.2) ve fırsatlara yönelik faaliyetler (6.1.3) ayrıldı. Tetkikte “risk tablosunda fırsat sütunu boş mu?” sorusu artık daha da önemli.
Bir not: Standart her kuruluşun belirli bir risk matrisi ya da ayrı bir risk prosedürü hazırlamasını şart koşmaz. Aranan şey, yöntemin kuruluşa uygun olması ve sonuçların izlenmesidir.
6.1 Riskler ve Fırsatlar (6.1.1–6.1.3)
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Riskler ve fırsatlar bağlam analizi ile ilgili taraf şartlarından yola çıkılarak belirlendi mi? | Bağlam analizi ve ilgili taraflar listesiyle risk ve fırsat tablosunun izlenebilirliği |
| Riskler ve fırsatlar ayrı ayrı belirlendi mi; fırsatlar listede gerçekten yer alıyor mu? (2026) | Risk ve fırsat tablosu; yalnızca “olumsuz” satırlar varsa bu bir eksikliktir |
| Kullanılan yöntem kuruluşun büyüklüğüne ve işine uygun mu; değerlendirme kim tarafından, hangi sıklıkla yapılıyor? | Yöntem açıklaması, değerlendirme tarihleri, katılımcılar |
| Her önemli risk için faaliyet, sorumlu ve termin belirlendi mi? (6.1.2) | Eylem planı, termin takibi |
| Faaliyetler, riskin ürün ve hizmet uygunluğu üzerindeki olası etkisiyle orantılı mı? | Yüksek riskler için alınan tedbirlerin içeriği |
| Risklere yönelik faaliyetlerin etkili olup olmadığı nasıl değerlendiriliyor? | Takip kaydı, tekrar değerlendirme sonucu, yönetimin gözden geçirmesi girdisi |
| Belirlenen fırsatlar (yeni pazar, yeni teknoloji, iş birliği, verimlilik) için faaliyet planlandı mı? (6.1.3) | Fırsat eylem planı, sorumlu ve termin |
| Fırsatlara yönelik faaliyetlerin sonuçları izleniyor mu? | Proje çıktıları, ölçülen fayda |
| Son yaşanan ciddi bir sorun (büyük şikâyet, tedarik kesintisi) önceden risk olarak tanımlanmış mıydı? Değilse tablo güncellendi mi? | Olay kaydı ile risk tablosu revizyonu |
6.2 Kalite Hedefleri
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Hedefler ilgili fonksiyon ve seviyelerde belirlendi mi; ölçülebilir mi? | Hedef listesi, bölüm hedefleri |
| Her hedef için ne yapılacağı, kaynak, sorumlu, bitiş tarihi ve sonucun nasıl değerlendirileceği belirli mi? | Hedef eylem planı |
| Hedeflerin gerçekleşme durumu hangi sıklıkla izleniyor? | Aylık ya da çeyreklik gösterge raporları |
| Ulaşılamayan hedeflerde ne yapıldı; neden araştırıldı mı? | Yönetimin gözden geçirmesi kararları, revize eylem planı, DÖF |
| Çalışanlar kendi bölümlerinin hedefini ve hedefin şu anki durumunu biliyor mu? | Çalışan görüşmesi, bölüm panoları |
6.3 Değişikliklerin Planlanması
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Son dönemde KYS’yi etkileyen hangi değişiklikler yapıldı (yeni makine, yeni yazılım, yeni lokasyon, organizasyon değişikliği)? | Değişiklik kayıtları; örnek olarak bir değişiklik seçin |
| Değişiklik öncesinde amacı ve olası sonuçları, KYS bütünlüğü, kaynaklar ve sorumluluklar değerlendirildi mi? | Değişiklik planı, risk değerlendirmesi, onay |
| Değişikliğin amaçlanan sonuca ulaşıp ulaşmadığı sonradan takip edildi mi? (2026’da güçlendirildi) | Değişiklik sonrası değerlendirme kaydı, performans karşılaştırması |
| Planlanmadan yapılmış bir değişiklik var mı; etkileri sonradan değerlendirildi mi? | Sahada fark edilen değişiklikler ile kayıtların karşılaştırması |
Madde 7: Destek
Destek maddesi en çok kayıt üreten bölümdür. Burada tuzak, dosyaların “tam” görünmesidir. Bir personel dosyası eğitim sertifikasıyla dolu olabilir; ama kişinin şu an yaptığı işin yetkinlik şartını karşılayıp karşılamadığı ayrı bir sorudur.
7.1 Kaynaklar, Altyapı ve Süreç Ortamı
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Mevcut iç kaynakların kapasitesi ve kısıtları ile dış tedarikçilerden neyin alınacağı belirlendi mi? | Kaynak planı, kapasite analizi |
| Altyapının (bina, makine, araç, bilgi işlem) bakımı planlı mı; plan uygulanıyor mu? | Bakım planı, bakım ve arıza kayıtları |
| Kritik bir makine ya da sunucu durduğunda ne yapılacağı belli mi? | Yedekleme planı, alternatif ekipman, arıza sonrası kayıt |
| Süreç ortamı sosyal, psikolojik ve fiziksel olarak uygun mu? Çalışanlar baskı nedeniyle hatayı saklamak zorunda kalıyor mu? (7.1.4, 2026’da kalite kültürüyle ilişkilendirildi) | Çalışan görüşmeleri, şikâyet ve öneri kayıtları, iş yükü göstergeleri |
| Sıcaklık, nem, toz, aydınlatma gibi koşullar ürün uygunluğunu etkiliyorsa izleniyor mu? | Ortam izleme kayıtları, sınır değerler |
7.1.5 İzleme ve Ölçme Kaynakları (Kalibrasyon)
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Kalibrasyon ya da doğrulama gerektiren ölçüm cihazlarının listesi var mı? | Cihaz listesi; kalibrasyon aralıkları |
| Sahadan rastgele seçilen bir cihaz listede var mı, etiketli mi, kalibrasyonu geçerli mi? | Cihaz üzerindeki etiket, kalibrasyon sertifikası, izlenebilirlik bilgisi |
| Kalibrasyon sertifikasındaki sonuçlar, cihazın kullanıldığı tolerans için uygun mu? Sertifika yalnızca dosyalanmış mı, değerlendirilmiş mi? | Sertifikadaki sapma ile proses toleransının karşılaştırması |
| Kalibrasyonda uygun olmadığı anlaşılan bir cihazla daha önce yapılan ölçümlerin geçerliliği değerlendirildi mi? | Etki değerlendirmesi kaydı, gerekirse müşteriye bildirim |
| Ölçüm cihazları hasara, bozulmaya ve ayar değişikliğine karşı korunuyor mu? | Saha gözlemi, saklama koşulları |
7.1.6 Kurumsal Bilgi
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Süreçlerin yürütülmesi için gerekli kurumsal bilgi belirlendi mi? | Kritik bilgi listesi (reçeteler, proses parametreleri, müşteri tercihleri) |
| Kilit bir personel ayrıldığında bu bilgi nasıl korunuyor? | Teknik dokümantasyon, yedek personel eğitimi, devir teslim kaydı |
| Projelerden ya da hatalardan çıkarılan dersler kayda alınıp paylaşılıyor mu? | Proje kapanış raporları, ders çıkarılan olay kayıtları |
7.2 Yetkinlik ve 7.3 Farkındalık
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Her görev için gerekli eğitim, öğrenim ve deneyim şartları tanımlı mı? | Görev tanımları, yetkinlik matrisi |
| Örnek seçilen çalışanların yetkinlik kanıtı dosyada mı? | Diploma, sertifika, iş başı eğitim kaydı, deneyim belgesi |
| Yetkinlik açığı belirlendiğinde ne yapıldı; alınan eğitimin etkinliği değerlendirildi mi? | Eğitim planı, etkinlik değerlendirme formu, performans sonrası gözlem |
| İç tetkikçilerin yetkinliği nasıl sağlandı? | İç tetkikçi eğitim kayıtları, tetkik deneyimi |
| Çalışanlar kalite politikasını, ilgili hedefleri, KYS’ye katkılarını ve şartlara uymamanın sonuçlarını biliyor mu? | Çalışan görüşmeleri; ezber değil, kendi işiyle bağlantı kurabilmesi |
| Kalite kültürü ve etik davranış konusunda farkındalık nasıl sağlanıyor? (7.3, 2026) | Oryantasyon içeriği, eğitim kayıtları, iç iletişim örnekleri |
| Yeni işe başlayan bir çalışanın oryantasyonunda kalite konuları yer alıyor mu? | Oryantasyon programı ve imzalı kayıt |
Tetkikçilerin yetkinliği konusunda destek almak isteyenler için iç tetkikçi eğitimi sayfamızda programın içeriği yer alıyor.
7.4 İletişim ve 7.5 Dokümante Edilmiş Bilgi
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Neyin, ne zaman, kime, nasıl ve kim tarafından iletileceği belirlendi mi? | İletişim matrisi, toplantı düzeni |
| Müşteriyle iletişim (sipariş değişikliği, şikâyet, acil durum) kimin sorumluluğunda ve kayıt altında mı? | İletişim kayıtları, e-posta ve CRM örnekleri |
| Standardın zorunlu tuttuğu dokümante bilgiler ve kuruluşun gerekli gördükleri mevcut mu? | Doküman listesi, kayıt listesi |
| Dokümanlar onaylanıyor, revize ediliyor ve güncel hâli kullanım noktasında bulunuyor mu? Sahada eski revizyon var mı? | Ana liste, revizyon geçmişi; sahadaki talimatın revizyon numarası |
| Dış kaynaklı dokümanlar (müşteri çizimleri, şartnameler, standartlar, mevzuat) tanımlanıp kontrol ediliyor mu? | Dış doküman listesi, güncellik kontrolü |
| Kayıtların saklama süresi, yedeklemesi ve erişim yetkileri belirli mi? Silinen ya da kaybolan kayıt var mı? | Saklama listesi, yedekleme kaydı, yetki matrisi |
Hangi dokümanların ve kayıtların zorunlu olduğunu tek listede görmek için ISO 9001 zorunlu doküman ve kayıt listesi yazımıza bakabilirsiniz.
Madde 8: Operasyon
Operasyon, tetkik süresinin en büyük kısmını almalıdır. Müşterinin hissettiği kalite burada üretilir. Bu bölümde dokümandan sahaya değil, sahadan dokümana doğru ilerlemek daha verimlidir: Önce bir iş emrini, bir siparişi ya da bir hizmet dosyasını seçin, sonra soruları onun üzerinden sorun.
8.1 Operasyonel Planlama ve Kontrol
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Ürün ve hizmet şartları, kabul kriterleri, gerekli kaynaklar ve saklanacak kayıtlar planlandı mı? | Kontrol planı, iş akış şeması, ürün ağacı, hizmet planı |
| Planlanmamış değişikliklerin sonuçları gözden geçiriliyor ve olumsuz etkiler azaltılıyor mu? | Değişiklik sonrası değerlendirme kaydı |
| Dış kaynaklı süreçler kontrol altında mı? | Fason sözleşmesi, fason giriş kontrol kayıtları |
8.2 Ürün ve Hizmet Şartları
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Teklif vermeden önce müşteri şartları, teslimat ve teslimat sonrası şartlar, yasal şartlar ve kuruluşun kendi şartları gözden geçiriliyor mu? | Teklif ya da sözleşme gözden geçirme kaydı; örnek bir teklif seçin |
| Kuruluşun bu şartları karşılayabileceği teklif öncesinde teyit ediliyor mu (kapasite, teslim süresi, teknik imkân)? | Fizibilite notu, planlama birimi onayı |
| Telefonla ya da sözlü alınan siparişler nasıl teyit ediliyor? | Sipariş teyit formu ya da e-postası |
| Sipariş değiştiğinde ilgili tüm birimler bilgilendiriliyor ve dokümanlar güncelleniyor mu? | Revize sipariş, üretim planındaki değişiklik kaydı |
| Müşteriyle ürün bilgisi, şikâyet ve müşteri mülküyle ilgili iletişim nasıl yürütülüyor? | Şikâyet kaydı, müşteri bilgilendirme yazışmaları |
8.3 Tasarım ve Geliştirme
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Tasarım yapılıyorsa aşamalar, sorumluluklar ve gözden geçirme noktaları planlandı mı? | Tasarım planı, proje takvimi |
| Tasarım girdileri (fonksiyon, performans, yasal şart, önceki benzer projeler) eksiksiz belirlendi mi? | Tasarım girdi formu |
| Tasarım gözden geçirme, doğrulama ve geçerli kılma faaliyetleri yapılıp kaydedildi mi? | Gözden geçirme tutanağı, test raporu, prototip onayı |
| Tasarım çıktıları üretim ve satın alma için yeterli mi? | Teknik resim, ürün ağacı, şartname |
| Tasarım değişiklikleri tanımlanıyor, gözden geçiriliyor ve onaylanıyor mu? | Değişiklik talep ve onay kayıtları |
| Tasarım kapsam dışı bırakıldıysa: Kuruluş gerçekte müşteriye özel ürün ya da hizmet geliştiriyor mu? | Saha görüşmesi, teklif ve proje dosyaları |
8.4 Dış Kaynaklı Süreç, Ürün ve Hizmetler
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Dış tedarikçiler hangi kriterlere göre seçiliyor, değerlendiriliyor ve yeniden değerlendiriliyor? | Tedarikçi değerlendirme prosedürü ve formları, puanlar |
| Onaylı tedarikçi listesi dışından alım yapılmış mı? | Satın alma kayıtlarından rastgele seçilen faturalar ile onaylı liste karşılaştırması |
| Performansı düşük çıkan tedarikçi için ne yapıldı? | Tedarikçiye yazılan uygunsuzluk, iyileştirme talebi, liste revizyonu |
| Satın alma siparişinde şartlar (teknik özellik, onay, personel yetkinliği, sertifika) tedarikçiye açıkça bildiriliyor mu? | Satın alma siparişi örnekleri |
| Gelen ürün ya da hizmetin şartlara uygunluğu nasıl doğrulanıyor? | Giriş kontrol kayıtları, analiz sertifikaları |
8.5 Üretim ve Hizmet Sunumu
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Sahada güncel iş talimatları, kontrol planları ve kabul kriterleri bulunuyor ve uygulanıyor mu? (8.5.1) | Saha gözlemi, talimatla gerçek uygulamanın karşılaştırması |
| Çıktısı sonradan ölçülemeyen süreçler (kaynak, ısıl işlem, boyama, yazılım kurulumu) geçerli kılındı mı? | Proses geçerli kılma kayıtları, operatör yetkinlik belgeleri |
| İnsan hatasını önlemek için tedbir alındı mı (hata önleyici düzenek, kontrol listesi, çift onay)? | Saha gözlemi, kontrol listeleri |
| Seçilen bir ürün ya da partinin hammaddesine, makinesine ve operatörüne kadar geriye izlenebilirliği sağlanabiliyor mu? (8.5.2) | Parti numarası, iş emri, giriş kontrol kaydı |
| Müşteriye ya da dış tedarikçiye ait mülk (malzeme, kalıp, ekipman, kişisel veri) tanımlanıp korunuyor mu; kayıp ve hasar müşteriye bildiriliyor mu? (8.5.3) | Müşteri mülkü listesi, bildirim kayıtları |
| Ürün depolama, ambalajlama ve taşıma sırasında korunuyor mu; raf ömrü ve stok sırası takip ediliyor mu? (8.5.4) | Depo gözlemi, stok kayıtları |
| Garanti, servis ve yedek parça gibi teslimat sonrası faaliyetler belirlendi mi? (8.5.5) | Garanti şartları, servis kayıtları |
| Üretim ya da hizmet sırasında yapılan değişiklikler gözden geçirilip onaylanıyor ve kaydediliyor mu? (8.5.6) | Değişiklik onay kaydı |
8.6 Serbest Bırakma ve 8.7 Uygun Olmayan Çıktılar
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Ürün sevk edilmeden ya da hizmet tamamlanmadan önce planlanan kontroller yapılıyor mu; serbest bırakma kararını veren kişi kayıtlı mı? | Son kontrol kaydı, sevk onayı |
| Kontroller tamamlanmadan sevk yapıldıysa yetkili onayı ve gerekiyorsa müşteri onayı alındı mı? | Özel onay kaydı |
| Uygun olmayan ürün tanımlanıyor ve ayrılıyor mu (etiket, karantina alanı, sistem blokajı)? | Saha gözlemi, karantina alanı, uygunsuz ürün etiketi |
| Uygun olmayan ürün için ne yapıldığı (yeniden işleme, hurda, şartlı kabul, iade) ve kimin karar verdiği kayıtlı mı? | Uygunsuz ürün raporu, karar ve onay |
| Yeniden işlenen ürün tekrar kontrol edildi mi? | Yeniden kontrol kaydı |
| Sevkten sonra fark edilen bir uygunsuzlukta müşteri bilgilendirildi mi? | Müşteri yazışması, geri çağırma ya da değiştirme kaydı |
Madde 9: Performans Değerlendirme
Bu madde, kuruluşun kendi sistemine aynada bakıp bakmadığını sorar. Veri toplamak yetmez. Verinin analiz edilip yönetim kararına dönüşmesi gerekir.
9.1 İzleme, Ölçme, Analiz ve Müşteri Memnuniyeti
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Neyin, hangi yöntemle, ne zaman izlenip ölçüleceği ve sonuçların ne zaman analiz edileceği belirlendi mi? | İzleme ve ölçme planı, gösterge listesi |
| Müşteri algısı nasıl izleniyor (anket, şikâyet, iade, tekrar sipariş, müşteri ziyareti)? | Memnuniyet anketi sonuçları, şikâyet analizi |
| Memnuniyet düşük çıktığında ya da şikâyet arttığında ne yapıldı? | DÖF, iyileştirme planı |
| Tedarikçi performansı, süreç performansı ve risk faaliyetlerinin etkinliği analiz ediliyor mu? | Analiz raporları, trend grafikleri |
| Analiz sonuçları yönetimin gözden geçirmesine girdi olarak taşınıyor mu? | Tutanaktaki ilgili gündem maddeleri |
9.2 İç Tetkik (Tetkikin Kendisini Sorgulamak)
İç tetkik süreci de bir süreçtir ve kendi içinde tetkik edilir. Bu bölümü, programın sorumlusu dışındaki bir tetkikçi sormalıdır.
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Tetkik programı süreçlerin önemi, değişiklikler ve önceki tetkik sonuçları dikkate alınarak hazırlandı mı? | Yıllık tetkik programı, risk temelli öncelik notu |
| Her tetkik için kriter ve kapsam tanımlandı mı? | Tetkik planı |
| Tetkikçiler tarafsız seçildi mi; kimse kendi işini tetkik etmedi mi? | Tetkikçi ile tetkik edilen bölümün karşılaştırması |
| Önceki tetkikin bulguları zamanında kapatıldı mı, etkinliği doğrulandı mı? | Bulgu takip listesi, DÖF kapanış kayıtları |
| Tetkik sonuçları ilgili yöneticilere raporlandı mı? | Tetkik raporu ve dağıtım kaydı |
9.3 Yönetimin Gözden Geçirmesi
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| Yönetimin gözden geçirmesi planlı aralıklarla yapıldı mı; üst yönetim fiilen katıldı mı? | Toplantı tutanağı, katılımcı listesi |
| Önceki toplantıda alınan kararların durumu ele alındı mı? | Karar takip tablosu |
| İç ve dış hususlardaki değişiklikler, müşteri memnuniyeti, hedeflerin durumu, süreç performansı, uygunsuzluklar ve DÖF’ler, izleme sonuçları, tetkik sonuçları ve tedarikçi performansı gündemde yer aldı mı? | Tutanakta her girdinin karşılığı |
| Kaynakların yeterliliği, risk ve fırsat faaliyetlerinin etkinliği ve iyileştirme fırsatları değerlendirildi mi? | Tutanaktaki değerlendirme ve kararlar |
| Toplantıdan somut çıktı (iyileştirme kararı, değişiklik ihtiyacı, kaynak kararı) çıktı mı; sorumlu ve termin atandı mı? | Karar listesi, eylem planı |
Madde 10: İyileştirme
Bir sistemin olgunluğu, uygunsuzluğa verdiği tepkiden anlaşılır. Burada bakılacak şey DÖF formunun doldurulmuş olması değil, aynı sorunun bir daha yaşanıp yaşanmadığıdır.
| Tetkik sorusu | Aranacak kanıt |
|---|---|
| İyileştirme fırsatları nasıl belirleniyor ve hayata geçiriliyor? (10.1) | İyileştirme önerileri, proje kayıtları |
| Bir uygunsuzluk ortaya çıktığında önce kontrol ve düzeltme yapıldı mı? (10.2) | Düzeltme kaydı (ürünün ayrılması, müşteriye hızlı çözüm) |
| Kök neden analizi yapıldı mı; neden gerçekten kök neden mi, yoksa “personel hatası” deyip geçildi mi? | DÖF formu, analiz yöntemi (5 Neden, balık kılçığı) |
| Benzer uygunsuzluğun başka ürün, hat ya da lokasyonda olup olmadığı incelendi mi? | DÖF kapsam değerlendirmesi |
| Alınan faaliyetin etkinliği doğrulandı mı; aynı uygunsuzluk tekrar etti mi? | Etkinlik doğrulama kaydı, tekrar eden şikâyet analizi |
| Gerekiyorsa risk ve fırsat tablosu ya da KYS dokümanları güncellendi mi? | Revize risk tablosu, revize talimat |
| Sürekli iyileştirmeye son dönemden somut bir örnek gösterilebiliyor mu? (10.3) | Önce ve sonra verisi, proje raporu |
DÖF sürecini adım adım uygulamak için DÖF nasıl açılır ve kapatılır rehberimizi, kök nedene inmek için de kök neden analizi yöntemleri yazımızı kullanabilirsiniz. Nedenleri görsel olarak gruplamak isterseniz balık kılçığı (Ishikawa) diyagramı pratik bir araçtır.
ISO 9001:2026 Geçişi İçin Ek Tetkik Soruları
ISO 9001:2015 belgeniz varsa ve 2026 baskısına geçmeye hazırlanıyorsanız, bir sonraki iç tetkikinizi geçiş odaklı yapmanız mantıklıdır. Aşağıdaki tablo, yeni baskıyla güçlenen şartları ve her biri için sorulacak soruyu tek bakışta gösterir.
| Madde | Ne değişti? | Sorulacak soru | Aranacak kanıt |
|---|---|---|---|
| 4.1 / 4.2 | 2024 değişikliğiyle eklenen iklim değişikliği yaklaşımı yeni baskıya entegre edildi | İklim değişikliği bağlam ve ilgili taraf analizinde değerlendirildi mi? | Bağlam analizi, ilgili taraflar listesi |
| 5.1.1 | Kalite kültürü ve etik davranış vurgusu güçlendirildi | Üst yönetim kalite kültürünü ve etik davranışı nasıl destekliyor? | Etik kurallar, bildirim kanalı, yönetim uygulamaları |
| 5.2 | Politikanın stratejik yönle ilişkisi daha açık vurgulandı | Kalite politikası şirketin stratejik hedefleriyle uyumlu mu? | Politika ve strateji dokümanı |
| 6.1.1–6.1.3 | Riskler ve fırsatlar ayrı başlıklarda ele alındı | Fırsatlar için ayrı faaliyet planlandı mı, sonuçları izleniyor mu? | Risk ve fırsat tablosu, fırsat eylem planı |
| 6.3 | Değişikliklerin planlanması ve amaçlanan sonuçla bağlantısı güçlendirildi | Son değişiklik amacına ulaştı mı, nasıl doğrulandı? | Değişiklik planı ve sonrası değerlendirme |
| 7.1.4 | Süreç ortamı kalite kültürü ve etik davranışla ilişkilendirildi | Çalışanlar hata bildirmekten çekiniyor mu? | Çalışan görüşmeleri, bildirim kayıtları |
| 7.3 | Farkındalık kapsamına kalite kültürü ve etik davranış eklendi | Çalışanlar kalite kültürü ve etik beklentileri biliyor mu? | Eğitim kayıtları, görüşmeler |
| Ek A | Açıklayıcı ek kapsamlı biçimde genişletildi | Ek A şart değildir; doğrudan bulguya dayanak yapılmaz, yorum için kullanılır | – |
Tablodaki sorulara ek olarak geçiş hazırlığını da sorgulayın:
- Yeni baskıyla mevcut sistem arasında bir boşluk (gap) analizi yapıldı mı?
- Etkilenen dokümanlar (bağlam analizi, risk ve fırsat tablosu, politika, oryantasyon içeriği) güncellendi mi?
- İç tetkikçiler ve süreç sahipleri yeni şartlar konusunda bilgilendirildi mi?
- Geçiş denetiminin zamanı belgelendirme kuruluşuyla planlandı mı? ISO 9001:2015 belgelerinin geçişi için son tarih 30 Eylül 2029’dur.
Sahada Çalışanlara Sorulacak Sorular
Kayıtlar ne söylerse söylesin, sistemin gerçek hâlini çalışanlar anlatır. Görüşmelerde “Prosedürü biliyor musunuz?” gibi evet ya da hayır cevaplı sorular yerine, kişinin kendi işini anlatmasını sağlayan açık uçlu sorular sorun:
- Şu an yaptığınız işin talimatı nerede, bana gösterebilir misiniz?
- Hatalı bir ürün ya da eksik bir iş fark ettiğinizde ne yaparsınız, kime haber verirsiniz?
- En son bir hata bildirdiğinizde ne oldu?
- Bölümünüzün bu yılki kalite hedefi ne, şu an ne durumda?
- Bu ölçüm aletinin kalibrasyonunun geçerli olduğunu nereden anlarsınız?
- İşinizde bir değişiklik olduğunda (yeni ürün, yeni makine, yeni müşteri şartı) bundan nasıl haberdar olursunuz?
- En son hangi eğitimi aldınız, işinize ne kattı?
- Bir müşteri şikâyeti size nasıl ulaşır?
- İşinizi daha iyi yapmak için bir öneriniz olsa nereye iletirsiniz?
Süreç Bazlı Tetkik: Bir Siparişi Baştan Sona İzlemek
Maddeleri tek tek sırayla sormak, tetkiki kâğıt üzerinde tutar. Daha güçlü yöntem iz sürme tekniğidir: Bir siparişi seçer, onu sistem içinde adım adım takip edersiniz. Her adım, farklı bir maddenin sorusunu doğal olarak açar.
- Teklif ve sipariş (8.2): Bu siparişin şartları gözden geçirildi mi, teslim süresi teyit edildi mi?
- Planlama (8.1): İş emri, kontrol planı ve kaynak ataması nerede?
- Satın alma (8.4): Bu siparişin hammaddesi onaylı tedarikçiden mi geldi, giriş kontrolü yapıldı mı?
- Üretim ya da hizmet (8.5, 7.2, 7.1.5): İşi yapan kişi yetkin mi, kullanılan ölçüm aleti kalibre mi?
- Son kontrol ve sevk (8.6): Serbest bırakma kaydı var mı, kim onayladı?
- Müşteri geri bildirimi (9.1.2, 10.2): Bu siparişle ilgili şikâyet geldi mi, nasıl ele alındı?
Bu yöntem, maddeleri tek tek sormaya göre çok daha kısa sürede sistemin gerçekte nasıl işlediğini gösterir. Süreç yaklaşımını tetkikle birleştiren mantığı PUKÖ döngüsü yazımızda daha geniş anlattık.
Bulgu Nasıl Yazılır?
İyi yazılmış bir bulgu üç parçadan oluşur: hangi şartın karşılanmadığı, neyin gözlendiği ve bunu gösteren kanıt. Bulgu, kişiyi değil sistemi hedef alır.
Örnek: “Madde 7.1.5 gereği ölçüm cihazlarının belirlenen aralıklarla kalibre edilmesi gerekir. Montaj hattında kullanılan 0–150 mm kumpasın kalibrasyon geçerlilik tarihinin 3 ay önce dolduğu görülmüştür. Kanıt: cihaz etiketi ve kalibrasyon takip listesi.”
| Bulgu türü | Ne zaman verilir? | Örnek |
|---|---|---|
| Majör uygunsuzluk | Bir şartın hiç karşılanmaması ya da sistemin amaçlanan sonucu sağlama kabiliyetinin ciddi biçimde etkilenmesi | Hiç iç tetkik yapılmamış olması |
| Minör uygunsuzluk | Şartın kısmen karşılanmadığı, tekil ve sistemi bozmayan eksiklik | Tek bir cihazın kalibrasyon süresinin geçmesi |
| Gözlem / iyileştirme fırsatı | Şart karşılanıyor ama zayıflamaya açık bir nokta var | Tedarikçi değerlendirmesinin yalnızca fiyata ağırlık vermesi |
Bulgu türleri arasındaki farkı ve belgelendirme denetiminde nasıl sınıflandırıldığını majör ve minör uygunsuzluk ayrımı yazımızda örneklerle bulabilirsiniz.
İç Tetkikte Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca dokümana bakmak: Prosedür okunur, sahaya inilmez. Tetkik, sistemin yazıldığı gibi uygulanıp uygulanmadığını görmek için yapılır.
- Her yıl aynı soru listesini okumak: Liste bir başlangıç noktasıdır. Değişen süreçler, yeni riskler ve önceki bulgular soruları değiştirmelidir.
- Kendi bölümünü tetkik etmek: Tarafsızlık bozulur, en zayıf noktalar görülmez.
- Bulgu çıkmasından korkmak: Hiç bulgusu olmayan bir tetkik, çoğu zaman yeterince derine inilmediğini gösterir. Bu konuyu sıfır uygunsuzluk yanılgısı yazımızda ayrıca ele aldık.
- Üst yönetimi tetkik dışında bırakmak: Liderlik maddesi kalite müdürüyle konuşularak tetkik edilemez.
- Bulguyu açıp takip etmemek: Kapatılmayan bulgu, bir sonraki belgelendirme denetiminde kendiliğinden uygunsuzluğa dönüşebilir.
Sık Sorulan Sorular
ISO 9001 iç tetkiki ne sıklıkla yapılmalı?
Standart belirli bir sıklık vermez, “planlı aralıklarla” yapılmasını ister. Yaygın uygulama, tüm kalite yönetim sisteminin yılda en az bir kez tetkik edilmesidir. Riskli, sorunlu ya da yeni değişmiş süreçler ise daha sık tetkik edilmelidir.
İç tetkiki kim yapabilir, sertifika şart mı?
İç tetkiki, yetkinliği sağlanmış ve tetkik ettiği işte tarafsız olan kişiler yapabilir. Standart belirli bir sertifikayı zorunlu tutmaz; ancak tetkikçinin yetkinliği kanıtlanmalıdır ve iç tetkikçi eğitimi bunun en yaygın kanıtıdır. İç tetkik, dışarıdan yetkin bir kişiden hizmet alınarak da yapılabilir.
Belgelendirme denetiminden önce iç tetkik zorunlu mu?
Evet. Belgelendirme kuruluşu, kalite yönetim sisteminin işlediğini görmek için en az bir iç tetkik ve bir yönetimin gözden geçirmesi kaydı ister. Bu kayıtlar olmadan Aşama 2 denetimine geçilmesi beklenmez. Süreci Aşama 1 ve Aşama 2 denetimleri yazımızda anlattık.
ISO 9001:2026 ile iç tetkik soruları değişti mi?
Madde yapısı korunduğu için soru listesinin iskeleti aynı kaldı. Değişen, bazı maddelerde sorulacak sorulardır: kalite kültürü ve etik davranış (5.1.1, 7.1.4, 7.3), risklerin ve fırsatların ayrı ele alınması (6.1.1–6.1.3), değişikliklerin yönetimi (6.3) ve politikanın stratejik yönle uyumu (5.2). Bu sorular yukarıdaki listede ilgili maddelere eklendi.
ISO 9001:2015 belgem varken iç tetkiki hangi baskıya göre yapmalıyım?
Geçişi tamamlayana kadar belgeniz 2015 baskısına göre geçerlidir; bu yüzden iç tetkikiniz de 2015 şartlarını kapsamalıdır. Bununla birlikte geçiş hazırlığı için 2026 baskısının yeni şartlarını da tetkike eklemeniz önerilir. ISO 9001:2015 belgelerinin 2026 baskısına geçişi için son tarih 30 Eylül 2029’dur.
İç tetkik ile belgelendirme denetimi arasındaki fark nedir?
İç tetkik kuruluşun kendi yaptığı birinci taraf denetimdir; amacı eksikleri belgelendirme denetiminden önce bulmaktır. Belgelendirme denetimi ise bağımsız bir belgelendirme kuruluşunun yaptığı üçüncü taraf denetimdir ve sonucunda belge verilir ya da sürdürülür. Belgelendirme denetçilerinin sık sorduğu sorular için ISO 9001 denetiminde sorulan sorular yazımıza bakabilirsiniz.
İç tetkikte hiç uygunsuzluk çıkmaması iyi bir işaret mi?
Her zaman değil. Olgun sistemlerde bulgu sayısı azalır; ama hiç bulgu çıkmaması çoğu zaman tetkikin yüzeysel kaldığını, örneklemin dar tutulduğunu ya da tetkikçinin tarafsız olmadığını gösterir. En azından iyileştirme fırsatı niteliğinde bulgular beklenir.
Belgelendirme Sürecine Hazırlık
İç tetkikiniz tamamlandı, bulgular kapatıldı ve yönetimin gözden geçirmesi yapıldıysa sistem belgelendirme denetimine hazır demektir. Belgelendirmenin adımlarını, sürelerini ve gerekli hazırlıkları ISO 9001 belgesi nasıl alınır rehberimizde bulabilirsiniz. Belgeniz varsa yıllık denetimlerin nasıl işlediğini gözetim denetimi yazımız anlatıyor. Kalite, çevre ve iş sağlığı güvenliği sistemlerini birlikte yönetiyorsanız tetkikleri de birleştirebilirsiniz; bunun yolu entegre yönetim sistemi yazımızda.