TüRKAK Akreditasyonlu Belgelendirme Firması 02166060635 [email protected] WhatsApp Mesaj

İç Tetkik Nedir? Nasıl ve Ne Sıklıkla Yapılır?

İç tetkik nedir, nasıl yapılır ve ne sıklıkla gerçekleştirilir? İç tetkikin altı temel aşaması.
iÇiNDEKiLER

İç tetkik, bir işletmenin kendi yönetim sistemini belirli aralıklarla (yılda en az 1 defa olacak sıklıkta) inceleyerek yaptığı sistematik değerlendirmedir. Hangi ISO standardı için iç tetkik yapılacaksa, nasıl yapılacağı standardın iç tetkik maddesinde istendiği şekilde yapılmalıdır.

Aksine bir güncelleme veya standart maddesi yoksa iç tetkik sıklığı yılda en az 1 seferdir.

Amaç, işletmede uygulanan süreçlerin ilgili ISO standardına ve kuruluşun kendi belirlediği kurallara uygun olup olmadığını kontrol etmektir. Aynı zamanda sistemin gerçekten işe yarayıp yaramadığı da değerlendirilir.

Peki iç tetkik sadece ISO belgesi almak isteyen firmaların yapması gereken bir işlem mi? Hayır. İşletmesindeki hataları görmek, süreçlerini geliştirmek ve işlerin belirlenen kurallara uygun yürütülmesini sağlamak isteyen her kuruluş iç tetkikten yararlanabilir.

Üstelik iç tetkiki yalnızca evrak kontrolü olarak düşünmemek gerekir. Bir işletmenin prosedürleri eksiksiz olabilir. Ancak çalışanlar bu prosedürlere uygun hareket etmiyorsa sistem kâğıt üzerinde kalmış demektir. İç tetkik tam da bu noktada devreye girer.

İç Tetkik Nedir?

İç tetkik, bir kuruluşun kendi faaliyetlerini, süreçlerini ve yönetim sistemini belirlenen kriterlere göre tarafsız şekilde değerlendirmesidir. ISO standartlarında bu çalışma genellikle birinci taraf tetkik olarak adlandırılır.

Buradaki temel amaç, hata yapan çalışanı bulmak değildir. İşlerin neden istenen şekilde yürütülmediğini anlamak ve sistemdeki eksiklikleri ortaya çıkarmaktır.

Örneğin bir üretim işletmesini düşünelim. İşletmenin kalite prosedüründe üretilen ürünlerin belirli aralıklarla kontrol edilmesi gerektiği yazıyor. Ancak iç tetkik sırasında bazı ürünlerin kontrol kayıtlarının tutulmadığı görülüyor.

Bu durumda sorun yalnızca kayıt eksikliği değildir. Kontrol sürecinin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı da sorgulanmalıdır. Çünkü işletme, ürünlerin uygunluğunu kanıtlayacak bilgiyi ortaya koyamıyorsa kalite yönetim sisteminin etkinliği de tartışmalı hale gelir.

Kısacası iç tetkik, işletmenin kendi kendisine şu soruyu sormasını sağlar: Belirlediğimiz kurallara gerçekten uyuyor muyuz?

İç Tetkik Neden Yapılır?

İç tetkikin temel amacı, yönetim sisteminin uygunluğunu ve etkinliğini değerlendirmektir. Ancak işletmeye sağladığı faydalar bununla sınırlı değildir.

Düzenli gerçekleştirilen iç tetkikler sayesinde işletmeler:

  • Süreçlerdeki eksiklikleri daha erken fark edebilir.
  • ISO standartlarının şartlarına uyumu kontrol edebilir.
  • Çalışanların belirlenen prosedürlere uygun çalışıp çalışmadığını görebilir.
  • Tekrarlayan hataların nedenlerini araştırabilir.
  • Müşteri şikâyetlerine yol açabilecek sorunları önceden belirleyebilir.
  • İşletmenin risklerini ve iyileştirme ihtiyaçlarını değerlendirebilir.
  • Belgelendirme denetimlerine daha hazırlıklı girebilir.

Burada önemli bir ayrıntı var. İç tetkik, yalnızca belgelendirme denetiminden önce yapılan bir hazırlık değildir. Asıl değeri, işletmenin yönetim sistemini sürekli geliştirmesine katkı sağlamasıdır.

İç Tetkik Hangi İşletmeler İçin Gereklidir?

İç tetkik denildiğinde akla genellikle büyük fabrikalar veya kurumsal şirketler geliyor. Oysa böyle bir sınırlama yoktur.

Üretim yapan bir fabrika, danışmanlık şirketi, lojistik işletmesi, sağlık kuruluşu veya yazılım firması kendi yönetim sistemi kapsamında iç tetkik gerçekleştirebilir.

Önemli olan işletmenin büyüklüğü değil, hangi yönetim sistemini uyguladığı ve hangi şartlara uymayı taahhüt ettiğidir.

Özellikle ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 ve ISO/IEC 27001 gibi yönetim sistemi standartlarına göre çalışan kuruluşların iç tetkik faaliyetlerini planlaması gerekir.

Örneğin:

  • ISO 9001 uygulayan bir firma, kalite yönetim süreçlerini inceler.
  • ISO 14001 uygulayan bir işletme, çevre yönetim sisteminin etkinliğini değerlendirir.
  • ISO 45001 uygulayan bir kuruluş, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemini tetkik eder.
  • ISO/IEC 27001 uygulayan bir şirket, bilgi güvenliği kontrollerini ve süreçlerini değerlendirir.

Dolayısıyla her işletme kendi faaliyetlerine ve uyguladığı standarda uygun bir tetkik programı oluşturmalıdır.

ISO Standartlarında İç Tetkik Zorunlu mu?

Evet. Yönetim sistemi standartlarında iç tetkik, sistemin uygunluğunu ve etkinliğini değerlendirmek için öngörülen temel faaliyetlerden biridir.

Örneğin ISO 9001 standardının 9.2 maddesi, kuruluşun kalite yönetim sistemini planlanan aralıklarda tetkik etmesini ister.

Bu değerlendirme iki temel soruya cevap vermelidir:

  1. Kuruluşun yönetim sistemi, kendi belirlediği şartlara ve ilgili standardın gerekliliklerine uygun mu?
  2. Yönetim sistemi etkili şekilde uygulanıyor ve sürekliliği sağlanıyor mu?

ISO 9001’in 9.2.2 maddesi ayrıca iç tetkik programının oluşturulmasını, tetkik sıklığının ve yöntemlerinin belirlenmesini, sorumlulukların tanımlanmasını ve sonuçların raporlanmasını öngörür.

Benzer şekilde ISO 14001, ISO 45001 ve ISO/IEC 27001 standartlarında da iç tetkik şartları bulunur.

Burada önemli bir yanlış anlaşılmayı düzeltelim: İç tetkik yapılması zorunludur ve alt sınır yılda bir kezdir. Ancak bu, bütün işletmelerin aynı tarihte ve aynı sayıda tetkik yapması gerektiği anlamına gelmez.

İç Tetkik Ne Sıklıkla Yapılır?

En çok merak edilen sorulardan biri de budur. İç tetkik yılda bir kez mi yapılmalı, yoksa birkaç ayda bir mi?

Öncelikle şunu belirtelim: Standartta aksine bir hüküm yoksa iç tetkik yılda en az bir kez yapılır. Bu bir alt sınırdır; ISO 9001, kuruluşun bunun üzerine kendi faaliyetlerine uygun bir tetkik programı oluşturmasını ister.

Bu program hazırlanırken üç önemli konu dikkate alınır:

  • Tetkik edilecek süreçlerin önemi.
  • İşletmeyi etkileyen değişiklikler.
  • Önceki iç tetkiklerin sonuçları.

Örneğin üretim hatlarında sık sık uygunsuzluk yaşanan bir işletmeyi ele alalım. Bu işletmenin üretim süreçlerini yılda yalnızca bir kez kontrol etmesi yeterli olmayabilir. Üretim sürecinin daha sık tetkik edilmesi gerekebilir.

Buna karşılık düşük riskli ve uzun süredir sorunsuz çalışan bir süreç için yılda bir tetkik yeterli olabilir.

Peki uygulamada nasıl bir sıklık tercih edilebilir?

Yönetim sisteminin kapsamındaki bütün süreçler, bir yıllık program içerisinde en az bir kez değerlendirilmelidir. Yılda bir kez, tetkik sıklığının üst sınırı değil alt sınırıdır.

İşletmenin riskleri ve performansı gerektiriyorsa daha sık tetkik yapılmalıdır.

İşletmenin durumu Önerilebilecek yaklaşım
Yeni kurulmuş yönetim sistemi Uygulamanın oturmasını takip edecek daha yakın aralıklı tetkikler
Sık uygunsuzluk yaşanan süreç Daha sık ve odaklı tetkikler
Yüksek riskli faaliyetler Risk seviyesine göre artırılmış tetkik sıklığı
Uzun süredir istikrarlı çalışan süreçler Yılda en az bir kez planlı tetkik
Büyük değişiklik yapılan süreçler Değişiklik sonrasında ihtiyaç duyulan ilave tetkik
Müşteri şikâyetleri artan süreçler Sorunun nedenini araştırmaya yönelik özel tetkik

Bu tablo, yılda en az bir kez yapılması gereken iç tetkikin üzerine hangi durumlarda ilave tetkik planlanabileceğini gösteren örnek bir yaklaşımdır.

Özellikle yeni makine alınması, üretim yönteminin değiştirilmesi, yeni lokasyon açılması, önemli bir müşteri şikâyeti veya tekrarlayan uygunsuzluklar ortaya çıkması durumunda planlanan tarihi beklemek doğru olmayabilir.

İç Tetkik Programı ve Tetkik Planı Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki kavram çoğu zaman birbirine karıştırılır. Oysa aynı anlama gelmezler.

İç tetkik programı, belirli bir dönem boyunca gerçekleştirilecek tetkiklerin genel çerçevesidir. Hangi süreçlerin, hangi aralıklarla ve kimler tarafından tetkik edileceğini gösterir.

İç tetkik planı ise belirli bir tetkikin nasıl gerçekleştirileceğini açıklar. Tetkikin tarihi, kapsamı, kriterleri, görevli tetkikçiler ve uygulanacak yöntemler bu planda belirtilir.

Örneğin bir işletmenin yıllık tetkik programında satın alma sürecinin mart ayında, üretim sürecinin mayıs ayında ve insan kaynakları sürecinin eylül ayında inceleneceği yazabilir.

Ancak satın alma tetkiki yapılacağı zaman ayrıca bir tetkik planı hazırlanır. Bu planda hangi kayıtların inceleneceği, kimlerle görüşüleceği ve hangi kriterlerin kullanılacağı belirlenir.

Kısacası program genel takvimi, plan ise gerçekleştirilecek tetkikin ayrıntılarını gösterir.

İç Tetkiki Kim Yapabilir?

İç tetkik, işletmenin kendi çalışanları tarafından gerçekleştirilebilir. Ancak tetkik yapacak kişilerin gerekli bilgi ve beceriye sahip olması gerekir.

Ayrıca önemli bir tarafsızlık şartı vardır: Tetkikçi, mümkün olduğunca kendi yaptığı işi denetlememelidir.

Örneğin satın alma sorumlusu kendi satın alma faaliyetlerini tek başına tetkik ederse objektif değerlendirme yapmakta zorlanabilir. Bunun yerine başka bir süreçte görevli, gerekli yetkinliğe sahip bir çalışan görevlendirilebilir.

Küçük işletmelerde yeterli sayıda bağımsız çalışan bulunmayabilir. Böyle durumlarda dışarıdan yetkin bir iç tetkikçiden veya danışmandan destek alınabilir.

Burada önemli olan tetkiki kimin yaptığı değil, tetkikin yetkin, objektif ve tarafsız şekilde gerçekleştirilmesidir.

İç Tetkikçi Olmak İçin Sertifika Gerekir mi?

Bu sorunun cevabı, uygulanan standardın şartları ile eğitim ve yetkinlik konularının birbirinden ayrılmasıyla anlaşılır.

ISO 9001 gibi yönetim sistemi standartları, her iç tetkikçinin mutlaka belirli bir kurumdan alınmış iç tetkikçi sertifikasına sahip olmasını genel bir şart olarak koymaz.

Bununla birlikte tetkikçinin görevini yapabilecek bilgi ve beceriye sahip olması gerekir.

İç tetkikçi eğitimleri bu yetkinliğin kazanılmasına yardımcı olur. Eğitimlerde genellikle şu konular ele alınır:

  • Yönetim sistemi standardının şartları.
  • Tetkik prensipleri.
  • Tetkik planlama ve hazırlık.
  • Görüşme ve soru sorma teknikleri.
  • Objektif kanıt toplama.
  • Uygunsuzlukların belirlenmesi.
  • Tetkik raporu hazırlama.
  • Düzeltici faaliyetlerin değerlendirilmesi.

Bir eğitim sertifikası tek başına kişinin başarılı bir tetkikçi olduğunu kanıtlamaz. Standart bilgisi, uygulama deneyimi, iletişim becerisi ve tetkik yapabilme yetkinliği birlikte değerlendirilmelidir.

İç Tetkik Nasıl Yapılır?

Gelelim işin uygulama kısmına. İç tetkik, gelişigüzel sorular sorularak veya birkaç belgeye göz atılarak tamamlanabilecek bir çalışma değildir.

Belirli bir plan dahilinde yürütülmelidir. Sürecin temel aşamaları şöyledir:

1. İç Tetkik Programı Hazırlanır

İlk olarak hangi süreçlerin tetkik edileceği belirlenir.

İşletmenin organizasyon yapısı, faaliyetleri, süreçlerin önemi ve önceki tetkik sonuçları değerlendirilir. Ardından tetkik tarihleri, sorumlular ve yöntemler belirlenir.

Program hazırlanırken bütün süreçlerin uygun şekilde kapsanmasına dikkat edilmelidir.

2. Tetkik Kapsamı ve Kriterleri Belirlenir

Her tetkikin hangi faaliyetleri kapsayacağı açıkça tanımlanmalıdır.

Örneğin üretim bölümünde gerçekleştirilecek bir tetkikte üretim kayıtları, ürün kontrolleri, makine bakım faaliyetleri ve çalışanların görev yetkinlikleri incelenebilir.

Tetkik kriterleri ise değerlendirme sırasında esas alınacak şartlardır. Bunlar ilgili ISO standardı, işletmenin prosedürleri, talimatları ve uygulanabilir diğer şartlar olabilir.

3. Tetkikçi veya Tetkik Ekibi Seçilir

Tetkik yapacak kişilerin konu hakkında yeterli bilgiye sahip olması gerekir.

Ayrıca tetkikçilerin değerlendirecekleri faaliyetlerle ilgili tarafsızlığı korunmalıdır.

Örneğin kalite yöneticisinin kendi yürüttüğü bir faaliyeti denetlemesi yerine, başka bir yetkin tetkikçinin görevlendirilmesi daha doğru olabilir.

4. Tetkik Hazırlığı Yapılır

Tetkik öncesinde ilgili dokümanlar incelenir. Önceki tetkik raporları, uygunsuzluk kayıtları ve düzeltici faaliyetler gözden geçirilir.

Tetkik sırasında kullanılacak soru listesi hazırlanabilir. Ancak bu liste, tetkikin tek dayanağı olarak görülmemelidir.

Asıl amaç, ilgili süreçlerin sahadaki gerçek işleyişini değerlendirmektir.

5. Açılış Toplantısı Gerçekleştirilir

Tetkik başlamadan önce ilgili bölüm yöneticileri ve çalışanlarla kısa bir açılış toplantısı yapılabilir.

Bu toplantıda tetkikin amacı, kapsamı, yöntemi ve zaman planı açıklanır.

Çalışanların tetkiki bir ceza veya performans değerlendirmesi olarak görmemesi önemlidir. İç tetkikin amacı, sistemin daha iyi çalışmasını sağlamaktır.

6. Kanıt Toplama ve Değerlendirme Yapılır

İç tetkikin en önemli aşamalarından biri budur.

Tetkikçi yalnızca çalışanların söylediklerine dayanarak karar vermez. Söylenenleri kayıtlar, gözlemler ve diğer doğrulanabilir bilgilerle destekler.

Örneğin bir çalışan, bütün makinelerin düzenli olarak bakımdan geçirildiğini söyleyebilir. Tetkikçi bakım planını, bakım kayıtlarını ve gerektiğinde makinenin mevcut durumunu kontrol eder.

Böylece değerlendirme kişisel görüşlere değil, objektif kanıtlara dayanır.

7. Tetkik Bulguları Belirlenir

Toplanan kanıtlar ilgili kriterlerle karşılaştırılır.

Bir şartın karşılanmadığı tespit edilirse uygunsuzluk kaydedilir. Bunun yanında sistemin geliştirilmesine yönelik gözlemler ve iyileştirme fırsatları da belirtilebilir.

Bulgular açık, anlaşılır ve kanıtlarla desteklenmiş olmalıdır.

8. Kapanış Toplantısı Yapılır

Tetkik tamamlandığında ilgili yöneticilerle kapanış toplantısı gerçekleştirilir.

Tespit edilen bulgular açıklanır. Uygunsuzlukların hangi şartla ilişkili olduğu ve hangi kanıtlara dayandığı belirtilir.

Bu aşamada yanlış anlaşılmaların önüne geçilmesi ve sonuçların doğru aktarılması önemlidir.

9. Tetkik Raporu Hazırlanır

Tetkik sonuçları rapor haline getirilir.

Raporda tetkikin tarihi, kapsamı, kriterleri, tetkikçiler, incelenen faaliyetler ve elde edilen bulgular yer almalıdır.

Rapor ilgili yönetime sunulur ve kayıt altına alınır.

10. Düzeltici Faaliyetler Takip Edilir

İç tetkik raporunun hazırlanması, çalışmanın tamamen bittiği anlamına gelmez.

Tespit edilen uygunsuzluklar için gerekli düzeltmeler ve düzeltici faaliyetler planlanmalıdır.

Örneğin çalışan eğitim kayıtlarının eksik olduğu görülmüşse yalnızca eksik formu doldurmak yeterli olmayabilir. Kayıtların neden tutulmadığı araştırılmalı ve aynı sorunun tekrar yaşanmaması için gerekli önlemler alınmalıdır.

İç Tetkikte Hangi Konular İncelenir?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Çünkü tetkik kapsamı, işletmenin faaliyetlerine ve uyguladığı yönetim sistemi standardına göre değişir.

Ancak bir kalite yönetim sistemi tetkikinde genellikle şu konular değerlendirilebilir:

  • Kalite politikası ve kalite hedefleri.
  • Süreçlerin tanımlanması ve uygulanması.
  • Çalışanların görev ve sorumlulukları.
  • Eğitim ve yetkinlik kayıtları.
  • Satın alma ve tedarikçi değerlendirmeleri.
  • Üretim veya hizmet sunum süreçleri.
  • Ürün ve hizmet kontrolleri.
  • Müşteri şikâyetleri ve memnuniyet kayıtları.
  • Risk ve fırsat değerlendirmeleri.
  • Ölçüm cihazlarının kontrolü ve kalibrasyonu.
  • Uygunsuzluk ve düzeltici faaliyet kayıtları.
  • Önceki tetkik sonuçları.

Örneğin bir lojistik işletmesinde araç bakımları, teslimat süreleri ve sevkiyat kayıtları önemli olabilir. Bir yazılım şirketinde ise proje yönetimi, erişim yetkileri ve bilgi güvenliği kontrolleri daha fazla önem taşıyabilir.

Bu nedenle her işletmenin aynı iç tetkik soru listesini kullanması doğru değildir.

İç Tetkik Soru Listesi Nasıl Hazırlanır?

İç tetkik soru listesi, tetkikçinin inceleyeceği konuları sistematik şekilde değerlendirmesine yardımcı olur.

Ancak hazır bir soru listesini işletmenin yapısını incelemeden doğrudan kullanmak yeterli değildir. Sorular, ilgili standardın şartlarına ve kuruluşun gerçek faaliyetlerine uygun hazırlanmalıdır.

Örneğin ISO 9001 kapsamında satın alma süreci tetkik edilecekse şu sorular kullanılabilir:

  • Tedarikçiler hangi kriterlere göre seçiliyor?
  • Onaylı tedarikçi listesi güncel mi?
  • Satın alınan ürünler belirlenen şartlara uygun mu?
  • Tedarikçi performansları değerlendiriliyor mu?
  • Uygun olmayan ürün veya hizmetler nasıl kontrol ediliyor?

Üretim sürecinde ise şu sorular sorulabilir:

  • Üretim faaliyetleri tanımlanmış şartlara göre yürütülüyor mu?
  • Üretim kayıtları tutuluyor mu?
  • Kullanılan ölçüm cihazlarının kalibrasyonları geçerli mi?
  • Uygun olmayan ürünler nasıl ayrılıyor?
  • Üretim sırasında ortaya çıkan sorunlar kayıt altına alınıyor mu?

Soruların amacı yalnızca evet veya hayır cevabı almak değildir. Verilen cevapların kanıtlarla doğrulanması gerekir.

İç Tetkik Raporu Nasıl Hazırlanır?

İç tetkik raporu, gerçekleştirilen çalışmanın sonuçlarını gösteren önemli bir kayıttır.

Raporun anlaşılır, objektif ve izlenebilir olması gerekir.

İyi hazırlanmış bir iç tetkik raporunda genellikle şu bilgiler bulunur:

  • İşletmenin adı ve tetkik edilen bölüm.
  • Tetkikin tarihi.
  • Tetkik kapsamı ve kriterleri.
  • Tetkikçi veya tetkik ekibi bilgileri.
  • İncelenen süreçler.
  • Uygunluk ve uygunsuzluk bulguları.
  • Tespit edilen iyileştirme fırsatları.
  • Objektif kanıtlar.
  • Sonuç ve değerlendirme.
  • İlgili sorumlular ve takip bilgileri.

Örneğin raporda yalnızca “Eğitim kayıtları eksik” yazmak yeterli değildir.

Bunun yerine hangi çalışanların hangi eğitim kayıtlarının eksik olduğu, hangi şartın karşılanmadığı ve bu durumun hangi kanıtla belirlendiği açıklanmalıdır.

Böylece uygunsuzluğun giderilmesi için somut bir başlangıç noktası oluşturulur.

İç Tetkikte Uygunsuzluk Tespit Edilirse Ne Yapılır?

İç tetkik sırasında uygunsuzluk bulunması her zaman kötü bir sonuç olarak değerlendirilmemelidir.

Asıl sorun, tespit edilen uygunsuzluğun görmezden gelinmesi veya tekrar etmesine izin verilmesidir.

Öncelikle uygunsuzluğun ne olduğu açıkça tanımlanır. Ardından mevcut sorunu gidermek için düzeltme yapılır ve tekrar yaşanmasını önlemek amacıyla kök neden değerlendirmesi gerçekleştirilir.

Burada iki kavramı ayırmak gerekir:

Düzeltme, tespit edilen mevcut uygunsuzluğu gidermeye yönelik işlemdir.

Düzeltici faaliyet ise uygunsuzluğun temel nedenini ortadan kaldırarak tekrarını önlemeyi amaçlar.

Örneğin bir işletmede bazı çalışanların zorunlu işbaşı eğitimlerini almadığı tespit edilmiş olsun.

Eksik eğitimlerin tamamlanması bir düzeltmedir. Ancak eğitim planlamasının neden yapılmadığının araştırılması ve gelecekte bu eksikliğin yaşanmaması için sistem kurulması düzeltici faaliyet kapsamındadır.

Yapılan faaliyetlerin sonuçları da takip edilmelidir. Sorunun gerçekten giderilip giderilmediği kontrol edilmeden uygunsuzluğun kapatılması doğru değildir.

İç Tetkik ile Dış Denetim Arasındaki Fark Nedir?

İç tetkik ve dış denetim birbirine benzeyen çalışmalar olsa da amaçları ve gerçekleştiren taraflar farklıdır.

İç tetkik, kuruluşun kendi yönetim sistemini değerlendirmesidir. Dış denetim ise kuruluş dışındaki ilgili taraflar tarafından gerçekleştirilir.

Örneğin bir müşteri, tedarikçisi olan işletmeyi denetleyebilir. Bu ikinci taraf tetkiktir. Bağımsız bir belgelendirme kuruluşunun ISO belgesi almak isteyen işletmeyi denetlemesi ise üçüncü taraf tetkik olarak adlandırılır.

Temel farkları şöyle özetleyebiliriz:

  • Birinci taraf tetkik: İşletmenin kendi yönetim sistemini değerlendirmesi.
  • İkinci taraf tetkik: Müşterinin veya ilgili bir tarafın tedarikçisini değerlendirmesi.
  • Üçüncü taraf tetkik: Bağımsız bir belgelendirme kuruluşunun belgelendirme amacıyla gerçekleştirdiği denetim.

İç tetkik, dış denetimin yerine geçmez. Ancak işletmenin dış denetime daha hazırlıklı girmesine yardımcı olur.

İç Tetkik Sırasında Yapılan Yaygın Hatalar

İç tetkikin gerçekten fayda sağlaması için bazı yanlış uygulamalardan kaçınmak gerekir.

En sık karşılaşılan hatalardan bazıları şunlardır:

1. İç tetkiki yalnızca belge kontrolü olarak görmek

Dokümanların incelenmesi önemlidir. Ancak süreçlerin sahada nasıl yürütüldüğü de mutlaka değerlendirilmelidir.

2. Her süreci aynı sıklıkta tetkik etmek

Süreçlerin riskleri ve önemleri farklıdır. Tetkik programı bu farklılıkları dikkate almalıdır.

3. Çalışanları suçlamak

İç tetkikin amacı kişileri hedef almak değildir. Süreçlerin neden istenen şekilde çalışmadığını anlamaktır.

4. Kendi işini kendi denetlemek

Tetkikçinin kendi faaliyetini değerlendirmesi tarafsızlık sorununa yol açabilir. Görev dağılımı buna göre yapılmalıdır.

5. Kanıtsız uygunsuzluk yazmak

Her uygunsuzluk belirli bir kriter ve objektif kanıtla desteklenmelidir.

6. Tetkik raporunu hazırlayıp süreci bitmiş saymak

Tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesi ve düzeltici faaliyetlerin etkinliğinin değerlendirilmesi gerekir.

7. İç tetkiki sadece belgelendirme denetimi öncesinde yapmak

İç tetkik, sürekli işletilmesi gereken bir yönetim sistemi faaliyetidir. Sadece denetimden önce yapılan bir hazırlık çalışmasına dönüştürülmemelidir.

Sık Sorulan Sorular

İç tetkik yılda kaç kez yapılmalıdır?

Standartta aksine bir hüküm yoksa iç tetkik yılda en az bir kez yapılmalıdır. Bu bir alt sınırdır; süreçlerin önemi, riskler, kuruluşta meydana gelen değişiklikler ve önceki tetkik sonuçları gerektiriyorsa tetkik daha sık yapılır. Yönetim sisteminin kapsamındaki bütün süreçler yıllık program dahilinde en az bir kez değerlendirilir.

İç tetkik yapılmazsa ISO belgesi alınabilir mi?

İç tetkik, ilgili yönetim sistemi standardının şartları arasındadır. Bu nedenle belgelendirme denetimine giren işletmenin ilgili standarda uygun iç tetkik faaliyetini gerçekleştirmiş olması beklenir. Yapılmaması uygunsuzluk olarak değerlendirilebilir ve belgelendirme sürecini olumsuz etkileyebilir.

İç tetkik kaç saat veya kaç gün sürer?

Bunun için bütün işletmelere uygulanabilecek sabit bir süre yoktur. Tetkik süresi işletmenin büyüklüğüne, süreç sayısına, çalışan sayısına, lokasyonlarına ve tetkik kapsamına göre değişir. Küçük bir işletmede birkaç saat sürebilecek bir çalışma, büyük ve çok lokasyonlu bir kuruluşta birkaç güne yayılabilir.

İç tetkik dışarıdan hizmet alınarak yapılabilir mi?

Evet. İşletme gerekli yetkinliğe sahip dış tetkikçilerden hizmet alabilir. Özellikle küçük işletmelerde tarafsızlığı sağlamak ve yeterli tetkikçi kaynağı oluşturmak açısından bu yöntem tercih edilebilir.

İç tetkikçi eğitimi almak zorunlu mu?

ISO 9001, her iç tetkikçinin belirli bir eğitim sertifikasına sahip olmasını genel bir zorunluluk olarak belirtmez. Ancak tetkikçilerin yeterli bilgi ve beceriye sahip olması gerekir. İç tetkikçi eğitimleri bu yetkinliğin geliştirilmesi için faydalıdır.

İç tetkik ile yönetimin gözden geçirmesi aynı şey midir?

Hayır. İç tetkik, yönetim sisteminin uygunluğunu ve etkinliğini kanıtlar üzerinden değerlendiren bir faaliyettir. Yönetimin gözden geçirmesi ise üst yönetimin sistemin genel performansını değerlendirdiği ve gerekli kararları aldığı süreçtir. İç tetkik sonuçları, yönetimin gözden geçirmesi toplantısında ele alınan önemli girdilerden biridir.

İç tetkikte uygunsuzluk çıkması ISO belgesi alınmasını engeller mi?

Her uygunsuzluk otomatik olarak belge alınmasını engellemez. Önemli olan tespit edilen uygunsuzluğun niteliği, giderilmesi ve ilgili düzeltici faaliyetlerin etkinliğidir. İç tetkikte uygunsuzluk tespit edilmesi, işletmeye belgelendirme denetiminden önce eksikliklerini giderme fırsatı verir.

İç tetkik ile iç denetim aynı şey midir?

Günlük kullanımda bu iki ifade çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Yönetim sistemleri standartlarında kullanılan teknik terim ise iç tetkiktir. Özellikle ISO standartları kapsamında yapılan değerlendirmelerde iç tetkik ifadesi tercih edilir.

Sonuç: İç Tetkiki Bir Zorunluluk Değil, Gelişim Fırsatı Olarak Görün

İç tetkik, işletmenin kendi yönetim sistemini tanımasını, eksiklerini görmesini ve süreçlerini geliştirmesini sağlayan önemli bir araçtır.

Burada önemli olan yılda kaç kez tetkik yapıldığından çok, tetkiklerin ne kadar etkili gerçekleştirildiğidir. Yalnızca form doldurmak için yapılan bir tetkik işletmeye beklenen katkıyı sağlamaz.

Buna karşılık doğru planlanan, tarafsız şekilde yürütülen ve sonuçları takip edilen iç tetkikler işletmenin daha kontrollü çalışmasına yardımcı olur.

ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 veya başka bir yönetim sistemi standardını uyguluyorsanız iç tetkik programınızı işletmenizin gerçek ihtiyaçlarına göre oluşturmalısınız. Böylece iç tetkiki yalnızca belgelendirme denetimine hazırlık olarak değil, sürekli iyileştirmenin bir parçası olarak değerlendirebilirsiniz.

İÇ Tetkik Soru Listeleri

Hızlı Fiyat Teklifi Al WhatsApp Görüşmesi Başlat
Ücretsiz görüşün 👋 Sorularınız mı var? WhatsApp'tan hemen yazın.