“Patates kızartması yapmak ne kadar zor olabilir ki?”
Bu cümle, mutfakta yaşanan birçok küçük felaketin başlangıcıdır.
Bir gün mutfağa büyük bir özgüvenle girdim.
Patatesleri doğradım.
Yağı ocağa koydum.
Telefon çaldı.
“İki dakika sonra dönerim.” dedim.
Döndüğümde mutfak bana sessizce şunu söylüyordu:
“Plan güzeldi…”
“…ama risk analizi eksikti.”
Risk analizi denince birçok kişinin aklına kalın dosyalar, tablolar ve renkli matrisler gelir.
Oysa günlük hayatta hepimiz farkında olmadan risk analizi yapıyoruz.
Arabaya binmeden önce hava durumuna bakıyoruz.
Çocuk dışarı çıkarken montunu alıyor.
Telefonun şarjı %5’e düşünce şarj aletini arıyoruz.
Hepsi aynı düşüncenin sonucu:
“Biraz sonra ne ters gidebilir?”
Patates kızartırken de durum farklı değildir.
Yağ yeterince ısınmazsa ne olur?
Patatesler çıtır olmaz.
Yağ fazla ısınırsa?
Yanabilir.
Patatesler ıslakken yağa girerse?
Sıçrayabilir.
Ocakta yağ unutulursa?
İşler hiç istemediğimiz bir noktaya gidebilir.
Görüldüğü gibi daha ilk dakikada onlarca risk vardır.
ISO 31000 bize riskleri yok etmeyi öğretmez.
Çünkü hayatın kendisi belirsizliklerle doludur.
Bize öğrettiği şey şudur:
Riskleri önceden düşün.
Önem sırasına koy.
Makul önlemleri al.
Sonra işini güvenle yap.
İyi bir aşçı bunu zaten yapar.
Yağı kontrol eder.
Patatesleri kurular.
Maşayı hazır eder.
Ocağı gözetimsiz bırakmaz.
Yani aslında farkında olmadan bir risk yönetim planı uygular.
İş dünyasında da durum aynıdır.
Tek tedarikçiye bağımlı olmak…
Yedekleme yapılmayan sunucular…
Eğitim almamış personel…
Kontrol edilmeyen makineler…
Bunların hiçbiri tek başına sorun değildir.
Sorun, bunların bir gün sorun olabileceğini hiç düşünmemektir.
Risk yönetimi karamsarlık değildir.
Tam tersine…
İyimserliğin sağlam zemine oturtulmuş hâlidir.
Çünkü en başarılı kuruluşlar,
“Bizde bir şey olmaz.”
diyenler değil,
“Olursa ne yaparız?”
diye düşünenlerdir.
Patates kızartması sonunda gayet güzel olabilir.
Ama bunun nedeni şans değildir.
Doğru hazırlıktır.
Kuruluşlarda da başarı çoğu zaman tesadüf değildir.
Doğru planlama, doğru süreçler ve doğru risk yönetiminin doğal sonucudur.
Belki de risk analizinin en kısa tanımı şudur:
“Kötü senaryoları düşünmek değil, iyi sonuçların tesadüf olmamasını sağlamaktır.”
İşte ISO 31000’ün anlatmaya çalıştığı şey de tam olarak budur.